Белгисиз номерден чалышты - эмне кылуу керек?
Белгисиз номерден чалуу келсе, шашылыш чечим кабыл албаңыз: жооп бербей койсоңуз да болот, ал эми маанилүү чалуу болсо адам SMS жазат же кайра чалат. Эң туура тартип - алгач номерди текшерүү, андан кийин гана кайра чалуу же бөгөттөө жөнүндө чечим чыгаруу. Сүйлөшүү учурунда эч качан SMS-коддорду, карта номерин жана купуя сөздөрдү айтпаңыз - так ушул жерден зыян башталат.
Биринчи кадамдар
- Номерди толук көрүңүз. Кыргызстандын мобилдик номерлери +996 коду менен башталат жана 9 цифрадан турат. Башка өлкөнүн коду көрүнсө - бул чет өлкөлүк чалуу, ага өзүнчө мамиле керек: чет өлкөлүк номерден чалуу.
- Номердин кодун караңыз. Алгачкы цифралар кайсы операторго таандык экенин көрсөтөт - операторлордун коддору баракчасын караңыз. Банк же мамлекеттик мекеме көбүнчө кыска номерден же расмий линиядан чалат.
- Номерди издөө системасына киргизиңиз. Номерди тырмакчага алып издеңиз: спам номерлер көбүнчө форумдарда жана арыз сайттарында чагылдырылат.
- Ботто текшериңиз. KimBu боту номерди ачык булактар боюнча текшерип, ал жөнүндө эмне белгилүү экенин көрсөтөт - сиз кайра чалуу же чалбоо чечимин ошого таянып кабыл аласыз.
Кимдер белгисиз номерден чалат
- Жеткирүү кызматтары жана таксилер. Курьер өзүнүн жеке номеринен чалышы мүмкүн, ошондуктан номер тааныш эмес көрүнөт.
- Банктар жана мобилдик операторлор. Расмий чалуулар көбүнчө кыска номерден келет, бирок кайра чалуу линиясы кадимки номер болушу да мүмкүн.
- Жарнама жана «сурамжылоо». Кызматтарды сунуштаган чалуулар: алар зыянсыз, бирок убакытты алат.
- Алдамчылар. Алар «банктын коопсуздук кызматы», «текшерүү органы» же «кызматкер» деп таанышат жана дароо шашылыш аракет талап кылат.
Сүйлөшүүдө эмне кылбаш керек
- SMS менен келген бир жолку кодду эч кимге айтпаңыз - банк да, оператор да аны сурабайт.
- Карта номерин, CVV кодун, мобилдик банктын сырсөзүн айтпаңыз.
- Чалуучунун талабы боюнча тиркеме орнотпоңуз жана экранды бөлүшүү режимин күйгүзбөңүз.
- Шилтемеге өтпөңүз, өзгөчө SMS же мессенджер аркылуу келген «банктын шилтемеси» болсо.
- Шашылтырган сүйлөшүүнү токтотуңуз: «азыр эле», «болбосо каражатыңыз жоголот» деген сөздөр - алдамчылыктын негизги белгиси.
Эгер чалуу банк атынан келген болсо, трубканы коюп, картанын арткы бетинде же банктын расмий тиркемесинде көрсөтүлгөн номерге өзүңүз чалыңыз. Кеңири түшүндүрмө - банктын коопсуздук кызматынан чалуу баракчасында.
Чалуу кайталанып жатса
Бир номер тынымсыз чалып турса, аны телефондон бөгөттөңүз - номерди кантип бөгөттөө керек. Ошол эле учурда чалуулардын күнүн, убактысын жана мазмунун жазып туруңуз: арыз берүү керек болсо, ушул жазуулар пайдаланылат. Коркутуу, мажбурлоо же акча талап кылуу болсо, милицияга 102 номери аркылуу кайрылыңыз; арызды кайда жана кантип берүү тартиби - кайда арыз берүү керек баракчасында.
Кыска жыйынтык
Белгисиз номер өзүнөн-өзү коркунуч эмес. Коркунуч - маалыматты берип жиберүү. Ошондуктан тартип мындай: жооп бербей койсоңуз болот → номерди текшересиз → керек болсо кайра чаласыз → шектүү болсо бөгөттөйсүз жана жазып аласыз. Текшерүүнүн бардык жолдору - телефон номерин кантип текшерүү керек, ал эми кайра чалуу жөнүндө чечим - тааныш эмес номерге кайра чалуу керекпи.
Суроо-жооп
Белгисиз номерге жооп берүү коркунучтуубу?
Жооп берүүнүн өзү коркунучтуу эмес - акча жооп бергениңиз үчүн эсептен чыгып кетпейт. Коркунуч сүйлөшүүнүн ичинде: SMS-код, карта маалыматы же шилтеме сураса.
Номердин ээсинин атын билсе болобу?
Расмий түрдө жок. Аныктагыч кызматтар номер башка колдонуучуларда кандай сакталганын гана көрсөтөт, паспорттук маалыматты эмес.
Бир эле номер күнүнө бир нече жолу чалып жатат - эмне кылуу керек?
Номерди телефондон бөгөттөп, чалуулардын күнү-убактысын жазып алыңыз. Коркутуу болсо 102 номерине кайрылыңыз.
Номерди текшерүү үчүн акча төлөө керекпи?
Жок. Издөө системасында издөө, оператордун кодун кароо жана ботту колдонуу акысыз. «Ээсинин дарегин беребиз» деп акча сураган сайттар - алдамчылык.