Telefon fırıldaqçılığı lüğəti: terminlər sadə dildə

Dərc edilib: 2026-09-09

Fırıldaqçılıq söhbətlərinin demək olar hamısı bir neçə tanınan ssenari üzrə qurulur. Aşağıda bu ssenarilərin adları və hər biri üçün konkret davranış qaydası verilib - termini tanıyan kimi zəngin nə ilə bitəcəyini əvvəlcədən bilirsiniz.

Lüğət əlifba sırası ilə deyil, mənaya görə qruplaşdırılıb: əvvəlcə zəng növləri, sonra aldatma üsulları, ən sonda texniki anlayışlar.

Zəng və mesaj növləri

Vişinq (voice phishing). Telefon zəngi ilə aldadılma: zəng edən özünü bank, operator, kuryer və ya dövlət qurumunun əməkdaşı kimi təqdim edir və məxfi məlumat istəyir. Nə etməli: söhbəti kəsin və təşkilata onun rəsmi nömrəsi ilə özünüz zəng edin.

Smişinq (SMS-fişinq). Eyni sxem, lakin SMS və ya messencer mesajı vasitəsilə: “çatdırılma uğursuz oldu”, “hesabınız bloklandı”, keçid ilə birlikdə. Nə etməli: mesajdakı keçidə toxunmayın, rəsmi tətbiqi özünüz açın.

Robozəng. Avtomat sistemin etdiyi qeyd olunmuş və ya süni səslə zəng; çox vaxt “düyməni basın” təklifi ilə. Nə etməli: heç bir düyməni basmayın - bu, nömrənizin canlı olduğunu təsdiqləyir; sadəcə kəsin.

Wangiri (“bir zəng”). Xarici nömrədən bir siqnaldan sonra kəsilən cavabsız zəng; hesab odur ki, siz maraqlanıb geri zəng edəcəksiniz və ödənişli beynəlxalq istiqamətə düşəcəksiniz. Nə etməli: naməlum xarici nömrəyə geri zəng etməyin; ətraflı - xarici nömrədən zəng.

Gizli nömrə. Zəng edənin nömrəsi ekranda göstərilmir (“Naməlum”, “Private”). Nə etməli: zəngi qəbul etmək məcburi deyil; nömrəni “açmağın” istifadəçiyə əlçatan üsulu yoxdur - gizli nömrə.

Soyuq zəng. Razılığınız olmadan edilən reklam zəngi. Fırıldaq deyil, lakin narahatedicidir. Nə etməli: təkrarlanırsa nömrəni bloklayın - nömrəni necə bloklamalı.

Spam-zəng. Kütləvi şəkildə edilən istənilməz zəng: reklam, sorğu, “uduş”. Nə etməli: dialoqa girməyin, bloklayın və operatorun spam filtrindən istifadə edin.

Aldatma üsulları

Sosial mühəndislik. İnsanı texnika ilə deyil, psixologiya ilə idarə etmək: qorxu, tələskənlik, nüfuz və ya inam yaratmaqla. Bütün telefon sxemlərinin əsasında bu durur. Nə etməli: qərarı təxirə salın - bir dəqiqəlik fasilə sxemi dağıdır.

Təcililik təzyiqi. “Beş dəqiqə vaxtınız var”, “indi əməliyyat gedir”. Süni vaxt qıtlığı düşünməyə imkan verməmək üçündür. Nə etməli: nə qədər çox tələsdirirlərsə, bir o qədər çox dayanmaq lazımdır.

“Bankın təhlükəsizlik xidməti”. Ən yayılmış rol: guya şübhəli əməliyyat aşkarlanıb və pulu “təhlükəsiz hesaba” köçürmək lazımdır. Belə hesab mövcud deyil. Nə etməli: kəsin və kartın arxasındakı rəsmi nömrə ilə banka zəng edin - ətraflı.

Rəsmi şəxs adından zəng. Polis, prokurorluq, məhkəmə və ya vergi orqanı əməkdaşı kimi təqdim olunma, çox vaxt “işiniz var” ssenarisi ilə. Nə etməli: dövlət qurumları telefonla pul və kod tələb etmir; qurumun rəsmi nömrəsi ilə özünüz yoxlayın.

SMS-dən kod (birdəfəlik kod, OTP). Bank və ya xidmətin göndərdiyi təsdiq kodu. Kodu bilən şəxs hesabınıza girə bilər. Nə etməli: kodu heç kimə deməyin - nə bank əməkdaşına, nə qohuma, nə kuryerə.

Fişinq sayt. Rəsmi saytın və ya tətbiqin görünüşünü təkrarlayan saxta səhifə; məqsəd giriş məlumatlarını toplamaqdır. Nə etməli: ünvanı əl ilə yazın və ya rəsmi tətbiqdən istifadə edin.

Saxta “uduş” və kompensasiya. “Siz udmusunuz”, “sizə kompensasiya ayrılıb” - pulu almaq üçün “komissiya” və ya kart məlumatı istənilir. Nə etməli: ödəniş tələb olunan uduş həmişə fırıldaqdır.

Yaxın adam adından zəng. “Qohumunuzun başına iş gəlib, təcili pul lazımdır” ssenarisi. Nə etməli: söhbəti kəsib həmin adama özünüz zəng edin.

Saxta iş və ya “əlavə qazanc” təklifi. Asan gəlir vədi, sonra isə “depozit”, “kurs” və ya kart məlumatı tələbi. Nə etməli: işə görə əvvəlcədən ödəniş istənirsə, təklifdən imtina edin.

Saxta kuryer və ya sifariş. “Bağlamanız var, ünvanı təsdiqləmək üçün kod deyin”. Nə etməli: çatdırılma statusunu mağazanın rəsmi tətbiqində yoxlayın.

Uzaqdan idarəetmə tətbiqi. Ekranınızı göstərmək və ya “yoxlama proqramı” quraşdırmaq təklifi; nəticədə telefona nəzarət başqasına keçir. Nə etməli: naməlum zəngdən sonra heç bir tətbiq quraşdırmayın və ekran paylaşmayın.

Skript. Fırıldaqçının izlədiyi hazır dialoq ssenarisi. Sualların ardıcıllığı təkrarlanır - bu, sxemi tanımağa kömək edir. Nə etməli: söhbəti öz ritminizə salın: sual verin, cavab yoxsa kəsin - əlamətlərin siyahısı.

Texniki anlayışlar

Nömrə spufinqi (nömrənin dəyişdirilməsi). Zəng edən ekranda özünün deyil, istənilən başqa nömrəni göstərə bilir, o cümlədən bankın qaynar xəttini. Nə etməli: ekrandakı nömrəyə inanmayın, geri zəngi özünüz edin.

Nömrə təyinedicisi (Caller ID tətbiqləri). GetContact, Truecaller kimi xidmətlər nömrənin digər istifadəçilərin telefon kitabçasında necə yazıldığını göstərir - bu, rəsmi ad deyil. Nə etməli: nəticəyə işarə kimi baxın, sübut kimi yox - müqayisə bölməsi.

Açıq mənbələr üzrə yoxlama. Nömrənin internetdə açıq şəkildə harada göründüyünü axtarmaq: elanlar, kataloqlar, şikayət saytları. KimBu botu məhz bunu edir. Nə etməli: nəticəni digər əlamətlərlə birlikdə qiymətləndirin - yoxlama üsulları.

Operator kodu (prefiks). Nömrənin operatoru göstərən hissəsi: Azərbaycanda Azercell, Bakcell və Nar üçün ayrı kodlar var. Nə etməli: kodun kimə aid olduğunu operator kodları səhifəsində yoxlayın.

MNP (nömrənin köçürülməsi). Abunəçi nömrəsini saxlayaraq başqa operatora keçə bilir, ona görə də kod həmişə cari operatoru göstərmir. Nə etməli: dəqiq operatoru müəyyən etmək üçün operatoru necə bilməli səhifəsinə baxın.

Qısa nömrə. 3-5 rəqəmli xidməti nömrə: operator, bank, təcili xidmətlər. Nə etməli: qısa nömrədən gələn mesajın da saxtası olur - keçidlərə toxunmayın.

Ödənişli nömrə (premium). Zəng və ya SMS-in adi tarifdən baha başa gəldiyi xidmət nömrəsi. Nə etməli: naməlum ödənişli nömrələrə zəng etməyin, hesab qalığını yoxlayın.

Beynəlxalq prefiks. Nömrənin əvvəlindəki ölkə kodu (Azərbaycan üçün +994). Naməlum ölkə kodu diqqət tələb edir. Nə etməli: kodu axtarışdan yoxlayın, geri zəng etməyin.

Qara siyahı (blok siyahısı). Telefonda və ya operator xidmətində zəngləri bloklanan nömrələr siyahısı. Nə etməli: təkrar narahat edən nömrələri əlavə edin - təlimat.

Spam filtri. Operatorun və ya telefonun şübhəli zəngləri süzgəcdən keçirən funksiyası. Filtr mütləq deyil, səhv edə bilər. Nə etməli: aktivləşdirin, lakin yalnız ona güvənməyin.

Sızdırılmış baza. Qanunsuz yolla yayılmış məlumat toplusu; fırıldaqçılar zəngi inandırıcı etmək üçün ondan istifadə edir. Nə etməli: belə bazalarda “axtarış” xidmətlərindən istifadə etməyin - bu qanunsuzdur və çox vaxt özü də tələdir.

SIM-svop (SIM kartın ələ keçirilməsi). Fırıldaqçı sənəd və ya sosial mühəndisliklə nömrənizi öz SIM kartına köçürür və SMS kodlarını alır. Nə etməli: rabitə qəfil kəsilirsə, dərhal operatora və banka müraciət edin.

İki mərhələli doğrulama. Parola əlavə olaraq ikinci təsdiq (kod və ya tətbiq). Hesabları ələ keçirmədən qoruyan əsas vasitədir. Nə etməli: bank və messencer hesablarında aktivləşdirin.

Sosial hesabın ələ keçirilməsi. Messencer hesabınıza girib sizin adınızdan tanışlarınızdan pul istəyirlər. Nə etməli: qeyri-adi mesaj alanda həmin adama zəng edib yoxlayın.

İnsident üzrə müraciət. Pul itkisi və ya təhdid halında bank və hüquq-mühafizə orqanlarına rəsmi şikayət. Azərbaycanda polisin təcili nömrəsi - 102. Nə etməli: zəng vaxtını, nömrəni və ekran şəkillərini saxlayın - şikayət qaydası.

Necə istifadə etmək

Bu terminləri əzbərləmək lazım deyil. Kifayətdir ki, naməlum zəng zamanı üç sual verəsiniz: məndən nə istəyirlər, niyə tələsdirirlər və bunu rəsmi kanalla yoxlaya bilərəmmi. Cavab tapılmayanda söhbəti kəsmək - ən doğru addımdır; nömrəni sonra sakit şəkildə yoxlamaq olar.