Telefon firibgarligi: belgilar, sxemalar va himoya
Telefon firibgarligi deyarli har doim bitta sxema bo'yicha boradi: sizni shoshiltiradilar, qo'rqitadilar va SMS kodini yoki karta ma'lumotlarini so'raydilar. Bu bo'limda O'zbekistonda eng ko'p uchraydigan holatlarni, ularni suhbatning birinchi daqiqasidayoq tanib olish usullarini va qo'ng'iroqdan keyin nima qilish kerakligini yig'dik.
Asosiy qoida
Hech bir bank, operator yoki davlat idorasi telefon orqali SMS kodini, karta raqamini, CVV-ni yoki ilova parolini so'ramaydi. Agar suhbatdosh shulardan birini so'rasa - bu firibgar, boshqa izohga hojat yo'q. Suhbatni tugating va bankka o'zingiz, karta orqasidagi yoki rasmiy ilovadagi raqam bo'yicha qo'ng'iroq qiling.
Ikkinchi qoida ham xuddi shunday sodda: shoshiltirish boshlanishi bilan suhbatni to'xtatish kerak. Firibgar ssenariysining butun kuchi vaqt bosimida - o'ylab ko'rishga imkon berilsa, sxema ishlamay qoladi.
Bo'lim sahifalari
- Bank xavfsizlik xizmatidan qo'ng'iroq - eng ommaviy sxema va uni qanday to'xtatish kerak.
- Firibgarni tanib olish belgilari - suhbatda qaysi iboralar xavf haqida ogohlantiradi.
- Qayerga shikoyat qilish kerak - bank, operator, politsiya va kiberxavfsizlik yo'nalishi bo'yicha tartib.
- Raqamni qanday bloklash - telefonda, ilovada va operator darajasida.
- Hozir tarqalgan sxemalar - wangiri, soxta yutuq, "xato o'tkazma" va boshqalar.
- SMS'dagi kodni aytib yubordim - kod aytilgan bo'lsa birinchi daqiqalarda nima qilish kerak.
- Firibgarga pul o'tkazib yubordim - o'tkazmani to'xtatish imkoniyati va hujjatlar.
- Ilova o'rnatdim - masofadan boshqarish dasturidan keyin telefonni qanday tozalash.
- Yetkazib berish nomidan SMS - soxta jo'natma bildirishnomalari va fishing havolalari.
- «Ish taklifi» nomidan qo'ng'iroq - oson daromad sxemasi qanday quriladi.
- Spam qo'ng'iroqlar sonini qanday kamaytirish - filtrlar, operator xizmatlari va raqam gigiyenasi.
Qo'ng'iroqdan oldin raqamni tekshirish
Notanish raqamdan qo'ng'iroq kelganda, javob berishdan oldin raqam haqida nima ma'lum ekanini ko'rish foydali. KimBu boti raqamni ochiq manbalar bo'yicha tekshiradi va u haqida nima yozilganini ko'rsatadi - qayta qo'ng'iroq qilish yoki qilmaslikni shu asosda o'zingiz hal qilasiz. Bot Telegram ichida ishlaydi, alohida ilova o'rnatish shart emas.
Notanish raqamlar bilan bog'liq boshqa savollar Kim qo'ng'iroq qildi bo'limida, atamalarning izohi esa lug'atda berilgan.